Tuy nhiên, sự phát triển nhanh về quy mô sản xuất trong khi thiếu định hướng thị trường và liên kết tiêu thụ đã khiến ngành hàng lươn đang đối mặt với nhiều khó khăn. Thực trạng hơn 1.000 tấn lươn thương phẩm tồn đọng, giá bán giảm sâu trong thời gian qua không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người nuôi mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết chuỗi giá trị. Trong đó, hợp tác xã được xem là giải pháp quan trọng nhằm kết nối sản xuất với thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm và phát triển nghề nuôi lươn theo hướng bền vững.
Mô hình nuôi lươn không bùn
Nghề nuôi lươn phát triển mạnh nhưng đang đối mặt nhiều khó khăn
Toàn tỉnh Cà Mau có gần 49.830m² diện tích nuôi lươn, với sản lượng hằng năm khoảng 4.220 tấn. Nghề nuôi lươn tập trung chủ yếu tại các địa phương có phong trào phát triển mạnh như xã An Trạch, xã Hòa Bình, xã Phước Long, xã Thới Bình.
Sự phát triển của nghề nuôi lươn đã góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho nhiều hộ dân, nhất là những hộ có diện tích đất sản xuất nhỏ hoặc chuyển đổi từ các mô hình sản xuất kém hiệu quả. Với ưu điểm vốn đầu tư không quá lớn, diện tích nuôi nhỏ, thời gian nuôi ngắn và nhu cầu thị trường tương đối ổn định trong nhiều năm, nghề nuôi lươn đã thu hút ngày càng nhiều hộ dân tham gia.
Tuy nhiên, từ cuối năm 2025 đến nay, ngành hàng lươn bắt đầu xuất hiện nhiều dấu hiệu khó khăn. Hiện toàn tỉnh còn tồn đọng trên 1.000 tấn lươn thương phẩm đã đến kỳ thu hoạch nhưng chưa tiêu thụ được. Đáng lo ngại hơn, giá lươn thương phẩm hiện chỉ dao động từ khoảng 38.000 - 42.000 đồng/kg, giảm từ 30.000 - 35.000 đồng/kg so với cùng kỳ năm trước. Với mức giá này, nhiều hộ nuôi gần như không có lợi nhuận, thậm chí thua lỗ do giá bán thấp hơn hoặc chỉ ngang bằng chi phí sản xuất. Không ít hộ nuôi đang phải kéo dài thời gian nuôi chờ giá tăng, làm phát sinh thêm chi phí thức ăn, điện, nước và tăng nguy cơ dịch bệnh. Một số hộ gặp khó khăn trong việc xoay vòng vốn để tái đầu tư sản xuất.
Thực trạng trên cho thấy nghề nuôi lươn đang đứng trước những thách thức lớn về đầu ra và tính bền vững của sản xuất.
Gốc rễ của khó khăn là thiếu liên kết sản xuất và tiêu thụ
Từ thực tiễn hiện nay cho thấy, nguyên nhân của những khó khăn hiện nay không chỉ xuất phát từ việc sản lượng tăng cao mà còn do sản xuất chưa được tổ chức theo chuỗi liên kết.
Trong những năm gần đây, khi giá lươn thương phẩm tăng cao, nhiều hộ dân đã mạnh dạn mở rộng quy mô nuôi. Tuy nhiên, việc phát triển chủ yếu mang tính tự phát, thiếu sự điều tiết về sản lượng và chưa gắn với nhu cầu thực tế của thị trường.
Phần lớn các hộ nuôi hiện nay vẫn hoạt động riêng lẻ, mạnh ai nấy làm. Người dân tự mua con giống, tự tổ chức sản xuất và tự tìm đầu ra cho sản phẩm. Việc tiêu thụ chủ yếu thông qua thương lái nên giá cả phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường tại từng thời điểm.
Khi nguồn cung tăng mạnh, thương lái giảm thu mua hoặc ép giá thì người nuôi gần như không có phương án thay thế. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến tình trạng được mùa nhưng mất giá, sản lượng lớn nhưng người nuôi vẫn gặp khó khăn.
Bên cạnh đó, ngành hàng lươn của tỉnh hiện chưa hình thành được nhiều chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ bền vững. Các hộ nuôi nhỏ lẻ khó đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp về sản lượng lớn, chất lượng đồng đều, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.
Một hạn chế khác là sản phẩm lươn hiện chủ yếu được tiêu thụ dưới dạng tươi sống. Hoạt động sơ chế, chế biến sâu còn rất hạn chế nên khi thị trường gặp biến động, người nuôi gần như không có giải pháp bảo quản hoặc kéo dài thời gian tiêu thụ sản phẩm.
Bài toán lớn nhất của nghề nuôi lươn hiện nay không còn là kỹ thuật sản xuất mà là tổ chức sản xuất gắn với thị trường. Muốn giải quyết tận gốc khó khăn hiện nay cần phải chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất có liên kết, có kế hoạch và có đầu ra ổn định.
Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau chủ trì tổ chức 02 cuộc Hội thảo “Tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển nghề nuôi lươn trên địa bàn tỉnh Cà Mau” vào ngày 17/6/2026
Hợp tác xã - cầu nối giữa người nuôi và thị trường
Trong bối cảnh hiện nay, hợp tác xã được xem là mô hình phù hợp nhất để tổ chức lại sản xuất ngành hàng lươn theo hướng tập trung, chuyên nghiệp và bền vững.
Hiện nay, toàn tỉnh Cà Mau có 602 hợp tác xã hoạt động trên nhiều lĩnh vực, trong đó có 474 hợp tác xã nông nghiệp. Đây là lực lượng nòng cốt trong phát triển kinh tế tập thể và tổ chức lại sản xuất nông nghiệp tại địa phương.
Đối với ngành hàng lươn, hiện mới có một số hợp tác xã tham gia hoạt động như Hợp tác xã Nông nghiệp sạch Hòa Bình và Hợp tác xã Năm Hột, xã Hòa Bình. Mặc dù số lượng còn ít nhưng đây là những mô hình bước đầu cho thấy hiệu quả của việc liên kết sản xuất và tiêu thụ thông qua hợp tác xã.
Trước hết, hợp tác xã có vai trò tập hợp người nuôi thành một tổ chức thống nhất. Thay vì từng hộ sản xuất riêng lẻ, các thành viên cùng tham gia xây dựng kế hoạch sản xuất, áp dụng quy trình kỹ thuật chung và chia sẻ thông tin thị trường.
Vai trò quan trọng nhất của hợp tác xã là điều tiết sản xuất theo nhu cầu thị trường. Thông qua việc thống kê sản lượng của từng thành viên, dự báo nhu cầu tiêu thụ và xây dựng kế hoạch sản xuất, hợp tác xã có thể hướng dẫn thành viên bố trí lịch thả giống và thu hoạch phù hợp, tránh tình trạng thu hoạch đồng loạt dẫn đến dư cung và giảm giá.
Bên cạnh đó, hợp tác xã có khả năng tập hợp sản lượng lớn và ổn định để đàm phán, ký kết hợp đồng tiêu thụ với doanh nghiệp, siêu thị, nhà hàng, bếp ăn tập thể hoặc các chợ đầu mối. Đây là điều mà từng hộ nuôi riêng lẻ rất khó thực hiện.
Hợp tác xã còn là đầu mối tổ chức sản xuất theo các tiêu chuẩn chất lượng, áp dụng truy xuất nguồn gốc, nhật ký điện tử và kiểm soát quy trình sản xuất. Đây là những điều kiện ngày càng quan trọng để sản phẩm có thể tham gia vào các hệ thống phân phối hiện đại hoặc hướng đến xuất khẩu.
Ngoài ra, hợp tác xã còn có thể liên kết với doanh nghiệp chế biến để phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng như lươn làm sạch, lươn đông lạnh, lươn khô, chả lươn và các sản phẩm chế biến khác. Việc đa dạng hóa sản phẩm sẽ góp phần giảm áp lực tiêu thụ lươn tươi sống và nâng cao giá trị của ngành hàng.
Có thể khẳng định rằng, hợp tác xã không chỉ là nơi tập hợp người nuôi mà còn là cầu nối giữa người sản xuất với doanh nghiệp, thị trường và các chính sách hỗ trợ của Nhà nước.
Hội nghị thành lập HTX Năm Hột, xã Hòa Bình
Giải pháp phát huy vai trò hợp tác xã trong thời gian tới
Để phát huy hiệu quả vai trò của hợp tác xã trong phát triển ngành hàng lươn, thời gian tới cần tập trung thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp.
Trước hết, cần tiếp tục tuyên truyền, vận động người nuôi lươn tham gia các tổ hợp tác, hợp tác xã; đồng thời hỗ trợ thành lập mới các hợp tác xã nuôi lươn tại những địa phương có quy mô sản xuất tập trung.
Các hợp tác xã cần nâng cao năng lực quản trị, chủ động xây dựng phương án sản xuất kinh doanh gắn với nhu cầu thị trường; tăng cường khảo sát, dự báo nhu cầu tiêu thụ để điều tiết sản xuất phù hợp.
Đẩy mạnh liên kết với doanh nghiệp thu mua, chế biến và xuất khẩu; xây dựng các hợp đồng liên kết dài hạn nhằm tạo đầu ra ổn định cho thành viên.
Tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý sản xuất; thực hiện truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu sản phẩm lươn của hợp tác xã và phát triển các kênh tiêu thụ trên môi trường số.
Đồng thời, cần tận dụng hiệu quả các chính sách hỗ trợ theo Luật Hợp tác xã năm 2023 và Nghị định số 113/2024/NĐ-CP của Chính phủ về hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã; đặc biệt là các chính sách hỗ trợ xúc tiến thương mại, chuyển đổi số, đầu tư trang thiết bị, kho lạnh, cơ sở sơ chế và chế biến sản phẩm.
Phát huy vai trò của hợp tác xã trong liên kết sản xuất, thu mua và tiêu thụ sản phẩm lươn không chỉ góp phần tháo gỡ khó khăn trước mắt cho người nuôi mà còn tạo nền tảng để xây dựng ngành hàng lươn Cà Mau phát triển ổn định, hiệu quả và bền vững trong những năm tới./.
QH
