Đây không chỉ là dịp để ôn lại giá trị lịch sử, tư tưởng mang tính nền tảng đối với sự hình thành và phát triển khu vực kinh tế tập thể, mà còn góp phần định hướng vận dụng sáng tạo trong thực tiễn phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã trong giai đoạn hiện nay.

Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là lãnh tụ thiên tài của cách mạng Việt Nam mà còn là người đặt nền móng lý luận và thực tiễn cho sự hình thành, phát triển của khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã ở nước ta. Tư tưởng của Người về hợp tác xã được hình thành từ rất sớm, gắn liền với quá trình tìm đường cứu nước, tiếp thu tinh hoa tư tưởng nhân loại và vận dụng sáng tạo vào điều kiện cụ thể của Việt Nam.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác xã được hình thành trên cơ sở kế thừa truyền thống đoàn kết, tương thân tương ái của dân tộc Việt Nam, đồng thời tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế.

Ngay từ năm 1927, trong tác phẩm Đường Cách mệnh, Người đã đề cập đến bản chất và vai trò của hợp tác xã. Người chỉ rõ, hợp tác xã là hình thức tổ chức kinh tế tiến bộ, giúp người lao động khắc phục hạn chế của sản xuất nhỏ, nâng cao hiệu quả sản xuất, cải thiện đời sống. Những câu tục ngữ như “Nhóm lại thành giàu, chia nhau thành khó” hay “Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại thành hòn núi cao” được Người sử dụng như một cách diễn giải giản dị nhưng sâu sắc về bản chất của hợp tác.

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, tư tưởng đó được cụ thể hóa bằng hành động thực tiễn. Ngày 11/4/1946, Người gửi thư kêu gọi điền chủ, nông gia tham gia hợp tác xã nông nghiệp, xác định rõ hợp tác xã là con đường phát triển tất yếu của nông nghiệp Việt Nam. Đến năm 1964, Người tiếp tục khẳng định vai trò của hợp tác xã trong xây dựng chủ nghĩa xã hội, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn.

Những nội dung cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác xã đó là:

Hợp tác xã là tất yếu khách quan của phát triển kinh tế. Theo Hồ Chí Minh, hợp tác xã không phải là sự áp đặt mà là nhu cầu tự thân của người lao động trong quá trình phát triển sản xuất. Người khẳng định, đối với một nước nông nghiệp như Việt Nam, sản xuất nhỏ, manh mún thì việc liên kết lại là tất yếu để nâng cao năng suất và hiệu quả. Hợp tác xã giúp “hợp vốn, hợp sức”, tận dụng được nguồn lực, giảm chi phí, tăng khả năng cạnh tranh. Đây chính là con đường để chuyển từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn, phù hợp với quy luật phát triển kinh tế.

Nguyên tắc tổ chức hợp tác xã là tự nguyện, dân chủ, cùng có lợi. Một trong những đóng góp quan trọng của Hồ Chí Minh là xác định rõ các nguyên tắc tổ chức hợp tác xã. Theo Người, hợp tác xã phải được xây dựng trên cơ sở: Tự nguyện - Người dân tự giác tham gia, không ép buộc; Dân chủ - Mọi thành viên đều có quyền tham gia quản lý, quyết định; Cùng có lợi - Lợi ích hài hòa giữa cá nhân và tập thể. Người đặc biệt nhấn mạnh: nếu vi phạm các nguyên tắc này, hợp tác xã sẽ không bền vững. Đây là những nguyên tắc có giá trị xuyên suốt, vẫn còn nguyên tính thời sự trong bối cảnh hiện nay.

Phát triển hợp tác xã phải đi từ thấp đến cao, phù hợp thực tiễn. Hồ Chí Minh cho rằng không thể nóng vội, chủ quan trong phát triển hợp tác xã. Người chủ trương phải đi từng bước, từ tổ đổi công, tổ hợp tác đến hợp tác xã bậc thấp, rồi bậc cao. Cách tiếp cận này thể hiện tư duy biện chứng, tôn trọng quy luật khách quan và điều kiện cụ thể của từng địa phương. Đây cũng là bài học quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế tập thể hiện nay, tránh tình trạng chạy theo số lượng, hình thức.

Hợp tác xã là tổ chức kinh tế - xã hội mang tính nhân văn sâu sắc. Không chỉ là một mô hình kinh tế, theo Hồ Chí Minh, hợp tác xã còn là một tổ chức xã hội, góp phần xây dựng tinh thần đoàn kết, tương trợ lẫn nhau trong cộng đồng. Hợp tác xã giúp người dân nâng cao đời sống vật chất, đồng thời phát triển đời sống văn hóa, xây dựng nông thôn mới văn minh, tiến bộ. Đây chính là giá trị nhân văn sâu sắc của mô hình hợp tác xã mà Người luôn đề cao.

Vai trò của Nhà nước và tổ chức đại diện trong phát triển hợp tác xã. Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong việc hỗ trợ, định hướng phát triển hợp tác xã. Tuy nhiên, sự hỗ trợ này phải đúng mức, không làm thay, không can thiệp hành chính. Bên cạnh đó, các tổ chức đại diện HTX như Ban quản lý hợp tác xã mua bán Việt Nam, Liên hiệp hợp tác xã tiểu - thủ công nghiệp Trung ương … có vai trò quan trọng trong tuyên truyền, vận động, hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi của hợp tác xã.

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và chuyển đổi số, tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác xã vẫn giữ nguyên giá trị định hướng:

Thứ nhất, tư tưởng về hợp tác, liên kết phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế theo chuỗi giá trị, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thứ hai, nguyên tắc tự nguyện, dân chủ, cùng có lợi là nền tảng để xây dựng hợp tác xã kiểu mới, hoạt động hiệu quả, bền vững.

Thứ ba, quan điểm phát triển từ thấp đến cao giúp tránh tư duy nóng vội, hình thức, bảo đảm sự phát triển thực chất.

Thứ tư, giá trị nhân văn của hợp tác xã góp phần thực hiện mục tiêu phát triển bao trùm, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Đặc biệt, trong bối cảnh Liên hợp quốc lựa chọn năm 2025 là Năm Quốc tế Hợp tác xã; cho thấy vai trò của khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã ngày càng được khẳng định trên phạm vi toàn cầu và tiếp tục được quan tâm, thúc đẩy trong những năm tiếp theo.

Vận dụng tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh về hợp tác xã; Thực hiện chủ trương của Trung ương, tỉnh Cà Mau đã chủ động ban hành nhiều nghị quyết, đề án, cơ chế hỗ trợ đặc thù và lồng ghép phát triển kinh tế tập thể vào các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Nhờ sự chỉ đạo quyết liệt của các cấp ủy Đảng, chính quyền, sự phối hợp chặt chẽ của Mặt trận Tổ quốc, Liên minh Hợp tác xã tỉnh, các sở, ngành, địa phương và đặc biệt là sự nỗ lực của các hợp tác xã, tổ hợp tác, khu vực kinh tế tập thể tỉnh nhà đã đạt những kết quả tích cực, đáng ghi nhận:

Về số lượng: Trong giai đoạn 2021 – 2025 đã thành lập mới 312 hợp tác xã, đưa tổng số hiện nay toàn tỉnh có 610 hợp tác xã với 35.700 thành viên.

Về hiệu quả kinh tế: Thu nhập bình quân của thành viên đạt 82 triệu đồng/năm, tăng 46% so với nhiệm kỳ trước; nhiều việc làm mới được tạo ra, các sản phẩm OCOP đạt sao, góp phần quan trọng vào xây dựng nông thôn mới và phát triển chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực của tỉnh.

Nhu cầu thành lập mới các tổ chức KTTT, nhất là HTX của các tổ chức, cá nhân ngày càng tăng; liên kết giữa các HTX với nhau, với doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế khác chặt chẽ hơn. HTX tiếp cận tốt hơn các chính sách hỗ trợ của Nhà nước về đào tạo, nâng cao năng lực; xúc tiến thương mại, vay vốn ưu đãi, hỗ trợ máy móc – thiết bị, chuyển đổi số; từng bước khẳng định vị trí, vai trò của mình trong hỗ trợ thành viên hợp tác, tương trợ nhau trong hoạt động sản xuất kinh doanh, đáp ứng nhu cầu chung của thành viên trong các hoạt động phát triển kinh tế hộ, tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập, đảm bảo cuộc sống an sinh xã hội, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương. Nhất là, khu vực KTTT, HTX trong lĩnh vực nông nghiệp (chiếm tỷ lệ gần 80% số HTX của tỉnh) đã góp phần quan trọng trong việc tổ chức lại sản xuất, giải quyết việc làm cho lao động nông thôn.

Bên cạnh đó, việc hợp nhất tỉnh mở rộng không gian, địa bàn, quy mô diện tích, dân số; nhu cầu tiêu dùng và thị trường đầu ra cho sản phẩm của HTX tăng lên; giúp cho HTX mở rộng sản xuất, đa dạng hóa sản phẩm. Đặc biệt là nguồn lực ngân sách hỗ trợ cho HTX mạnh hơn và được nhiều chương trình hỗ trợ phát triển KTTT, HTX.

Tuy đạt được nhiều kết quả quan trọng, song khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã của tỉnh Cà Mau vẫn còn những hạn chế: Sự phát triển của khu vực KTTT, HTX trên địa bàn tỉnh chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của địa phương, tốc độ phát triển còn chậm, quy mô nhỏ so với các thành phần kinh tế khác. Tính bền vững của một số hợp tác xã còn thấp, một số HTX hoạt động chưa thực chất. Năng lực cạnh tranh sản phẩm yếu, mẫu mã chưa đồng nhất, khó đáp ứng đơn hàng lớn và yêu cầu khắt khe của thị trường. Ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số còn chậm. Đội ngũ cán bộ quản lý hợp tác xã còn hạn chế về trình độ chuyên môn, một bộ phận vẫn còn tâm lý trông chờ, ỷ lại vào chính sách hỗ trợ thay vì chủ động tự lực vươn lên.

Trong thời gian tới, tỉnh Cà Mau cần tiếp tục quán triệt sâu sắc và vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác xã, tập trung thực hiện một số định hướng, giải pháp chủ yếu sau:

Thứ nhất, nâng cao nhận thức về bản chất, vai trò của kinh tế tập thể, hợp tác xã; coi đây là nhiệm vụ thường xuyên của cả hệ thống chính trị.

Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển hợp tác xã; tạo điều kiện thuận lợi để hợp tác xã tiếp cận vốn, đất đai, khoa học – công nghệ.

Thứ ba, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực hợp tác xã; chú trọng đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý có năng lực, tư duy thị trường và khả năng thích ứng với chuyển đổi số.

Thứ tư, đẩy mạnh liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, gắn với các ngành hàng chủ lực của tỉnh như lúa, tôm, cua, lúa – tôm, phát triển sản phẩm OCOP và xây dựng thương hiệu địa phương.

Thứ năm, thúc đẩy chuyển đổi số trong hợp tác xã; ứng dụng công nghệ trong quản lý, sản xuất, truy xuất nguồn gốc và tiêu thụ sản phẩm.

Thứ sáu, tăng cường vai trò lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, chỉ đạo của chính quyền và sự tham gia của các tổ chức chính trị - xã hội để phát triển kinh tế tập thể, HTX.

Vận dụng tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về hợp tác xã trong giai đoạn hiện nay vừa là yêu cầu mang tính nguyên tắc, vừa là động lực quan trọng để phát triển khu vực kinh tế tập thể theo hướng bền vững. Thực tiễn tỉnh Cà Mau cho thấy, khi được quan tâm đúng mức và tổ chức thực hiện hiệu quả, khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã hoàn toàn có khả năng phát huy vai trò là nền tảng trong phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập, ổn định đời sống nhân dân./.

TH