Trong bối cảnh mới, sản xuất lúa đang chuyển mạnh từ chạy theo số lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh trên thị trường. Việc hình thành các vùng sản xuất tập trung, gắn với tiêu chuẩn chất lượng và thị trường tiêu thụ ngày càng được chú trọng. Trong quá trình đó, kinh tế tập thể mà nòng cốt là Hợp tác xã đóng vai trò quan trọng trong tổ chức lại sản xuất, liên kết nông dân với doanh nghiệp. Đây là nền tảng để phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, nâng cao thu nhập cho người sản xuất.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Cà Mau có trên 200 hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực sản xuất lúa gạo, tập trung chủ yếu tại các vùng sản xuất trọng điểm. Các Hợp tác xã có quy mô sản xuất ngày càng được mở rộng, với diện tích canh tác bình quân khoản 100 ha/HTX, thu hút trên 8.000 thành viên tham gia.

Một số Hợp tác xã trên địa bàn tỉnh đã hình thành mô hình liên kết sản xuất lúa theo các tiêu chuẩn như VietGAP, hữu cơ, phát thải thấp… góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm (như HTX Thanh Sơn – xã Vĩnh Mỹ, HTX nông nghiệp Hồng Phát – xã Vĩnh Thanh; HTX Ông Muộn - phường Lý Văn Lâm).

Cánh đồng lúa chất lượng cao đạt tiêu chuẩn VIETGAP của HTX Thanh Sơn, xã Vĩnh Mỹ

Nhiều Hợp tác xã đã tham gia chuỗi liên kết với doanh nghiệp trong cung ứng vật tư đầu vào và bao tiêu sản phẩm đầu ra (như HTX Vĩnh Cường đã tham gia các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp: Vụ Thu Đông năm 2025 thực hiện mô hình điểm 48,5 ha; Vụ Đông Xuân 2025–2026 mở rộng trên 5.000 ha với hơn 2.000 hộ tham gia; đang liên kết với 03 tập đoàn và 11 doanh nghiệp lớn để tiêu thụ lúa). Thông qua liên kết, thu nhập của thành viên từng bước được cải thiện, đầu ra sản phẩm cơ bản ổn định hơn.

Một số Hợp tác xã đã chủ động tham gia các chương trình phát triển sản phẩm như OCOP (10 sản phẩm được công nhận OCOP 03 sao của 07 HTX; như: Gạo ST 25-CP, Gạo RVT của HTX Chí Phải; Gạo BL9-Thanh Sơn, Gạo Đài Thơm 8, Gạo OM18 của HTX Thanh Sơn; Gạo Lúa - Tôm Ba Đình (ST24) của HTX Ba Đình; Gạo sinh thái Từ Tâm của HTX Đoàn Phát, Gạo sạch lúa tôm Ông Muộn của HTX Ông Muộn…). Qua đó, bước đầu xây dựng và quảng bá thương hiệu gạo địa phương trên thị trường.

Các sản phẩm gạo của HTX đạt OCOP 3 sao

Trong bối cảnh hiện nay, Hợp tác xã lúa gạo trên địa bàn tỉnh Cà Mau đứng trước nhiều cơ hội thuận lợi để phát triển theo chuỗi giá trị chất lượng cao:

 Trung ương và tỉnh đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách thúc đẩy phát triển ngành hàng lúa gạo theo hướng nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng. Đây là nền tảng quan trọng để Hợp tác xã định hướng lại sản xuất, nâng cao hiệu quả hoạt động.

Nhu cầu thị trường trong và ngoài nước đối với gạo chất lượng cao, gạo sạch, gạo hữu cơ ngày càng gia tăng. Điều này mở ra cơ hội lớn cho Hợp tác xã tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Bên cạnh đó, các chương trình như OCOP, chuyển đổi số trong nông nghiệp, liên kết vùng Đồng bằng sông Cửu Long đang tạo điều kiện thuận lợi cho Hợp tác xã phát triển.

Nhiều doanh nghiệp ngày càng quan tâm, đồng hành cùng Hợp tác xã trong xây dựng chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ. Sự tham gia của doanh nghiệp góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp và ổn định đầu ra cho sản phẩm.

Ngoài ra, tỉnh Cà Mau có tiềm năng phát triển các vùng nguyên liệu lúa tập trung gắn với Hợp tác xã. Đây là điều kiện quan trọng để xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bên cạnh những cơ hội, Hợp tác xã lúa gạo trên địa bàn tỉnh Cà Mau cũng đang đối mặt với nhiều thách thức lớn:

 Tác động của biến đổi khí hậu, đặc biệt là tình trạng xâm nhập mặn, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng sản xuất lúa.

Thị trường tiêu thụ ngày càng cạnh tranh gay gắt, cả trong nước và xuất khẩu, đòi hỏi sản phẩm phải có chất lượng cao và ổn định.

Các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe, tạo áp lực lớn đối với Hợp tác xã.

Trong khi đó, nhiều Hợp tác xã vẫn còn hạn chế về vốn, nhân lực và năng lực quản trị. Ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo còn chậm, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Bên cạnh đó, việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng và thu hút doanh nghiệp tham gia liên kết lâu dài vẫn còn nhiều khó khăn. Liên kết sản xuất – tiêu thụ chưa thật sự bền vững...

Thời gian qua, Liên minh Hợp tác xã tỉnh Cà Mau đã phát huy vai trò là tổ chức đại diện, đồng hành cùng các Hợp tác xã thông qua nhiều hoạt động thiết thực nhă,f hỗ trợ Hợp tác xã tham gia chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao như đào tạo, nâng cao năng lực quản trị; kết nối Hợp tác xã với doanh nghiệp, thị trường và tổ chức tín dụng; hỗ trợ xây dựng mô hình sản xuất gắn chuỗi giá trị; đẩy mạnh xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm… Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và vị thế của Hợp tác xã trong phát triển kinh tế nông nghiệp của tỉnh.

Để phát huy tiềm năng và vượt qua thách thức, cần có thêm cơ chế, chính sách hỗ trợ Hợp tác xã; đẩy mạnh đầu tư hạ tầng phục vụ sản xuất; hỗ trợ xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Đồng thời, các sở, ngành cần tăng cường hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ chuyển đổi số, kết nối liên kết. Về phía Hợp tác xã, cần chủ động nâng cao năng lực quản trị, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng thương hiệu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Có thể khẳng định, Hợp tác xã giữ vai trò nòng cốt trong tổ chức sản xuất và phát triển chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao. Với sự phối hợp chặt chẽ giữa Hợp tác xã – doanh nghiệp – Nhà nước – nhà khoa học, ngành lúa gạo tỉnh Cà Mau sẽ tiếp tục phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững trong thời gian tới./.

            BN